تفحّص لازم نيست . بر مسئله ادعاى اجماع نيز شده است . برخى ، تفحص را تا حدّ حصول اطمينان واجب دانسته‌اند . « 4 » جست و جو جهت يافتن آب براى وضو يا غسل در فرض احتمال وجود آن و وسعت وقت ، واجب است . حدّ تفحّص - كه پس از آن تيمّم واجب مىشود - در آبادى ، يأس از دستيابى به آب و در بيابان ، يأس از وجود آن در توشهء خود و همراهان و اطراف است . در مقدار جست و جو نسبت به اطراف اختلاف است ؛ بنابر قول مشهور ، مقدار آن در زمين ناهموار به اندازهء برد يك تير ( حدود دويست گام ) و در زمين هموار به اندازهء برد دو تير از چهار طرف است . « 5 » صلات : در صورت عدم امكان تحصيل علم به جهت قبله ، جست و جو براى تحصيل ظنّ به آن واجب است . « 6 » و چنانچه بدون تفحّص به يك طرف نماز بخواند ، واجب است اعاده كند ، مگر آنكه نماز را با قصد قربت به طور اتفاقى روبه قبله و يا - به تصريح برخى - با انحراف كمتر از نود درجه خوانده باشد . « 7 » زكات ، خمس و حج : مشهور ميان فقها عدم لزوم فحص در شبهات موضوعى ( - - ) شبههء موضوعى ) است ؛ ليكن عده‌اى در برخى موارد ، مانند شك در رسيدن مال به حدّ نصاب در زكات و شك در تحقق ربح در خمس و نيز شك در حصول استطاعت ، فحص را واجب دانسته‌اند . « 8 » نكاح : ازدواج با زنى كه مدّعى است شوهر ندارد و در عدّه نيست ، جايز است و تفحّص از صحّت ادعاى وى لازم نيست . برخى ، در صورت متهم بودن زن ، به احتياط تفحّص را لازم دانسته‌اند . « 9 » بنابر تصريح برخى ، تفحّص از شوهردار بودن زن پس از ازدواج موقت با وى مكروه است . « 10 » طلاق : زنى كه سه طلاقه شده ، اگر ادعا كند با محلّل ( - - ) محلّل ) ازدواج كرده ، ادعايش پذيرفته مىشود و شوهر اوّل بدون جست و جو مىتواند با او ازدواج كند ، مگر آنكه متهم به دروغگويى باشد كه در اين صورت ، برخى تفحّص را لازم دانسته‌اند . « 11 »

--> ( 4 ) العروة الوثقى 1 / 356 ، 380 و 2 / 54 ؛ مستمسك العروة 2 / 343 . ( 5 ) جواهر الكلام 5 / 79 - 80 ؛ العروة الوثقى 2 / 162 - 164 . ( 6 ) العروة الوثقى 2 / 301 ؛ مستمسك العروة 5 / 196 * ( 7 ) العروة الوثقى 2 / 309 ؛ مستمسك‌العروة 5 / 213 ؛ موسوعة الإمام الخوئى 11 / 485 . ( 8 ) مصباح الفقيه 13 / 314 ؛ مستمسك العروة 10 / 103 - 104 ؛ معتمد العروة 1 / 126 - 128 . ( 9 ) الحدائق الناضرة 24 / 130 - 131 ؛ العروة الوثقى 5 / 621 ؛ مستمسك العروة 14 / 433 ؛ تحرير الوسيلة 2 / 253 . ( 10 ) تحرير الوسيلة 2 / 292 . ( 11 ) مهذّب الاحكام 26 / 65 ؛ منهاج الصالحين ( سيستانى ) 3 / 160 .